logo
کیوپیکتاخبار و مقالاتسیستم اعلام حریق چیست؟

سیستم اعلام حریق چیست؟

اعلام حریق
سیستم اعلام حریق چیست؟
avatar

الهه کمالی

۲۰ آبان ۱۴۰۵

سیستم اعلام حریق (Fire Alarm System) مجموعه‌ای از تجهیزات تخصصی برای تشخیص زودهنگام آتش‌سوزی و آگاه کردن افراد از خطرات است. این سیستم با کمک دتکتورهای دود، حرارت و شعله، نشانه‌های حریق را شناسایی کرده و از طریق کنترل پنل مرکزی، تجهیزات هشداردهنده (مانند آژیر و فلاشر) را فعال می‌کند. در حقیقت هدف اصلی آن، فراهم کردن فرصت کافی برای خروج ایمن افراد و کاهش خسارات است. در ادامه این مقاله از کیوپیکت با صفر تا صد سیستم‌های اعلام حریق آشنا می‌شویم.

تجهیزات سیستم اعلام حریق

تجهیزات سیستم اعلام حریق شامل مجموعه‌ای از آشکارسازها، هشداردهنده‌ها و تجهیزات کنترلی است که برای تشخیص و اطلاع‌رسانی سریع آتش‌سوزی به کار می‌روند. 

پنل مرکزی اعلام حریق (Fire Alarm Control Panel)

کنترل پنل مرکزی، بخش اصلی سیستم اعلام حریق است که اطلاعات ارسالی را از دتکتورها و شستی‌ها دریافت می‌کند. این دستگاه پس از بررسی اطلاعات، وضعیت سیستم را نمایش داده و در صورت تشخیص حریق، آژیرها و فلاشرها را فعال می‌کند. همچنین می‌تواند وجود خطا در تجهیزات را نیز نشان دهد.

برای مشاهده اطلاعات فنی و استعلام قیمت کنترل پنل اعلام حریق از برندهای معتبر ایرانی و بین‌المللی، می‌توانید به دسته‌بندی این محصولات در سامانه کیوپیکت مراجعه کنید.

کنترل پنل اعلام حریق

دتکتورهای اعلام حریق (Fire Detectors)

دتکتورها وظیفه تشخیص نشانه‌های آتش‌سوزی را بر عهده دارند. این تجهیزات انواع مختلفی دارند که شامل موارد زیر است:

  • دتکتور دود (Smoke Detector): وجود دود در محیط را تشخیص داده و در ساختمان‌های مسکونی یا تجاری استفاده می‌شود.
  • دتکتور حرارتی (Heat Detector): با تشخیص افزایش دمای محیط، احتمال وقوع حریق را شناسایی می‌کند.
  • دتکتور شعله (Flame Detector): با تشخیص پرتوهای فرابنفش (UV) یا مادون‌قرمز (IR) ناشی از شعله، وجود آتش‌سوزی را در مراحل اولیه شناسایی می‌کند.
  • دتکتور ترکیبی (Multi Detector): با ترکیب چند حسگر مانند دود و حرارت، احتمال وقوع حریق را تشخیص می‌دهد.
  • دتکتور گاز (Gas Detector): وجود گازهای خطرناک و قابل اشتعال را در محیط شناسایی کرده و هشدار می‌دهد.
  • دتکتور بیم (Beam Detector): با تشخیص کاهش شدت پرتو نوری بین فرستنده و گیرنده، وجود دود را شناسایی می‌کند.
  • دتکتور دودی مکشی (Aspirating Smoke Detector): با مکش مداوم هوا و بررسی ذرات دود، حریق را در مراحل بسیار اولیه تشخیص می‌دهد.

هرکدام از دتکتورهای نام برده شده، برای کاربرد خاصی طراحی شدند و انتخاب دتکتور مناسب به نوع محیط، شرایط آن بستگی دارد.

شستی اعلام حریق (Manual Call Point)

شستی اعلام حریق وسیله‌ای برای فعال‌سازی دستی سیستم بوده که افراد در صورت مشاهده آتش‌سوزی می‌توانند با فشار دادن آن، هشدار را به کنترل پنل مرکزی ارسال کنند. به این ترتیب، حتی اگر دتکتورها هنوز حریق را تشخیص نداده باشند، سیستم هشدار فعال می‌شود.

آژیر و فلاشر (Sounder & Strobe)

آژیر و فلاشر وظیفه آگاه کردن افراد از وقوع آتش‌سوزی را دارند. آژیر با ایجاد هشدار صورتی و فلاشر از طریق هشدار نوری (چراغ چشمک‌زن)، خطر را اعلام می‌کند. استفاده از هر دو این تجهیزات به‌خصوص در محیط‌های شلوغ و پرصدا اهمیت بسیاری دارد.

ماژول‌های ورودی و خروجی (Input/Output Modules)

این ماژول‌ها ارتباط سیستم اعلام حریق با تجهیزات و سامانه‌های دیگر را برقرار می‌کنند. برای مثال، می‌توانند در زمان وقوع حریق، فرمان‌هایی را به سیستم کنترل دود، آسانسور یا تجهیزات اطفای حریق ارسال کنند.

منبع تغذیه و باتری پشتیبان

منبع تغذیه، برق مورد نیاز سیستم را تامین می‌کند. باتری پشتیبان نیز هنگام قطع برق، انرژی لازم برای ادامه فعالیت سیستم را فراهم می‌کند تا عملکرد آن مختل نشود.

تجهیزات سیستم اعلام حریق

نحوه عملکرد سیستم اعلام حریق

نحوه عملکرد سیستم اعلام حریق در چند مرحله انجام می‌شود:

  1. تشخیص حریق: دتکتورهای سیستم، به صورت خودکار نشانه‌های آتش‌سوزی را شناسایی می‌کنند. همچنین افراد می‌توانند با فشار دادن شستی اعلام حریق، خطر را به‌صورت دستی گزارش دهند.
  2. ارسال پیام به پنل: پس از تشخیص حریق، اطلاعات به کنترل پنل اعلام حریق ارسال می‌شود.
  3. بررسی اطلاعات: پنل مرکزی، اطلاعات دریافتی را تحلیل کرده و محل دقیق یا محدوده‌ای که حریق در آن رخ داده است را مشخص می‌کند.
  4. فعال شدن هشدارها: پنل اعلام حریق فرمان فعال شدن آژیرها و فلاشرهای سیستم را صادر می‌کند تا افراد حاضر از وقوع آتش‌سوزی مطلع شوند.
  5. فعال شدن تجهیزات جانبی: در سیستم‌هایی که به تجهیزات دیگر متصل هستند، پنل می‌تواند فرمان‌هایی مانند فعال شدن سیستم کنترل دود یا سیستم اطفای حریق را نیز ارسال کند.

نحوه کار با پنل اعلام حریق چگونه است؟

پنل اعلام حریق بخش اصلی سیستم بوده که وضعیت تمام تجهیزات را کنترل می‌کند. این محصول اطلاعات ارسالی از تجهیزات را دریافت کرده و در صورت تشخیص آتش‌سوزی یا بروز مشکل، آن را به اپراتور اطلاع می‌دهد.

روی کنترل پنل معمولاً چند وضعیت مختلف نمایش داده می‌شود:

  • حریق (Fire / Alarm): سیستم آتش‌سوزی را تشخیص داده و هشدار فعال شده است.
  •  خطا (Fault): بخشی از سیستم دچار مشکل شده است.
  • غیرفعال (Disablement): بخشی از سیستم یا یکی از تجهیزات موقتاً از مدار خارج شده است.
  • آزمایش (Test): سیستم یا بخشی از تجهیزات در حال بررسی و آزمایش است.

اپراتور با کمک پنل اعلام حریق می‌تواند وضعیت سیستم را بررسی کند و متوجه شود هشدار از کدام بخش یا تجهیز ارسال شده است. به همین دلیل، آشنایی با پیام‌ها و چراغ‌های پنل برای استفاده درست از سیستم ضروری است.

نحوه کار با پنل اعلام حریق

انواع سیستم‌های اعلام حریق کدام‌اند؟

سیستم‌های اعلام حریق را می‌توان براساس نحوه فعال شدن و نوع ارتباط تجهیزات با کنترل پنل مرکزی دسته‌بندی کرد. 

از نظر نحوه فعال شدن، این سیستم‌ها به دو گروه دستی و خودکار تقسیم می‌شوند که در سیستم دستی، افراد با فشار دادن شستی اعلام حریق، خطر را گزارش می‌کنند؛ اما در سیستم خودکار، دتکتورها نشانه‌های حریق را تشخیص می‌دهند و پیام آن را به کنترل پنل ارسال می‌کنند.

از نظر ساختار و فناوری، سیستم‌های اعلام حریق به چند نوع تقسیم می‌شوند:

  • سیستم آدرس‌پذیر (Addressable): در این نوع سیستم‌‌ها به تمامی قطعات و مدارهای داخلی که روی یک مسیر تحت عنوان لوپ قرار گرفته‌اند، آدرسی منحصر به فرد داده می‌شود تا بتوانند به راحتی مکانی که سنسورها وقوع حریق را تشخیص داده‌اند، به سرعت به کنترل پنل مرکزی اعلام نمایند. تشخیص مکان حریق و اعلام سریع آن به پنل‌های مرکزی از جمله ویژگی‌ های مهمی است که این نوع سیستم‌های اعلان حریق را نسبت به دیگر مدل‌ها متمایز کرده است.
  • سیستم متعارف (Conventional): سیستم اعلان حریق متعارفی تمامی فضا را به چندین زون یا ناحیه‌ تقسیم‌‌بندی می‌کند که هر یک نام جداگانه‌ ای داشته و تجهیزات تمامی زون‌‌ها در نهایت به کنترل پنل مرکزی متصل می‌‌شوند. این نوع سیستم آدرس پذیر نبوده و اطلاعات دقیقی از مکان حریق به ما نشان نمی‌دهد، بنابراین در صورت وقوع حریق تنها زون مربوط به آن مشخص می‌‌شود. 
  • سیستم بی‌سیم (Wireless): این نوع سیستم‌‌ها تفاوتی در نوع عملکرد خود با سیستم آدرس‌ پذیر ندارند. تنها تفاوت آن‌ها در نحوه‌ اتصال و ارتباط تجهیزات بوده که در سیستم‌های بی‌سیم از طریق امواج بلوتوث، رادیویی و دیگر امواج ممکن، انجام می‌شود.
  • سیستم‌های ترکیبی و هوشمند: یکی از جدیدترین نسل محصولات در حوزه‌ ایمنی و آتش‌نشانی که معمولا به عنوان دسته‌بندی رایجی شناخته نمی‌‌شوند، سیستم‌‌های اعلام حریق هوشمند هستند. این سیستم‌ها عموما مشابه همان سیستم‌‌های اعلام حریق آدرس پذیر هستند، با این تفاوت که تجهیزات مورد استفاده در این سیستم برای تمامی موارد حتی میزان حساسیت خود قابل تنظیم است و قابلیت تفکیک عوامل حریق را از عوامل مشابه دارند. 
 سیستم‌های اعلام حریق

تفاوت سیستم اعلام حریق متعارف و آدرس‌پذیر چیست؟

تفاوت اصلی سیستم اعلام حریق متعارف و آدرس‌پذیر در نشان دادن محل آتش‌سوزی است. در سیستم متعارف، ساختمان به چند بخش تقسیم می‌شود و پنل فقط بخشی را که آتش‌سوزی در آن تشخیص داده شده نشان می‌دهد. اما در سیستم آدرس‌پذیر، پنل می‌تواند به صورت دقیق مشخص کند که کدام دتکتور در کدام قسمت فعال شده است.

معیار مقایسهسیستم متعارفسیستم آدرس‌پذیر
نحوه شناساییبر اساس بخش‌های ساختمان (زون)بر اساس آدرس هر تجهیز
محل تشخیص حریقمحدوده‌ای از ساختمانمحل دقیق‌تر تجهیز
نحوه اتصال تجهیزاتمدار زونمسیر ارتباطی لوپ
کاربردساختمان‌ها و پروژه‌های ساده‌ترساختمان‌های بزرگ و پیچیده‌تر

بهترین سیستم اعلام حریق کدام است؟

به صورت کلی نمی‌توان یک نوع سیستم اعلام حریق را برای همه ساختمان‌ها بهترین گزینه دانست. انتخاب سیستم مناسب به شرایط ساختمان و نیازهای ایمنی آن بستگی دارد. برای مثال، یک ساختمان کوچک ممکن است با سیستم متعارف به‌خوبی محافظت شود؛ اما در یک کارخانه یا مجموعه صنعتی بزرگ، تشخیص دقیق محل حریق و کنترل تجهیزات اهمیت بیشتری دارد.

برای انتخاب سیستم اعلام حریق مناسب، باید چند نکته را در نظر گرفت:

  1. نوع ساختمان: مشخص کنید محیط موردنظر مسکونی، اداری، تجاری یا صنعتی است.
  2. اندازه ساختمان: مساحت، تعداد طبقات و تعداد فضاهای مختلف را در نظر بگیرید.
  3. میزان خطر آتش‌سوزی: احتمال وقوع حریق و نوع مواد موجود در ساختمان اهمیت دارد.
  4. نوع دتکتورها: بسته به شرایط محیط، ممکن است به دتکتور دود، حرارت، شعله یا ترکیبی از آن‌ها نیاز باشد.
  5. امکان توسعه سیستم: سیستم انتخابی باید در صورت نیاز، قابلیت اضافه شدن تجهیزات جدید را داشته باشد.
  6. نگهداری و تعمیرات: تست، عیب‌یابی و دسترسی به قطعات موردنیاز باید به‌راحتی انجام شود.
  7. استانداردهای ایمنی: سیستم باید با استانداردها، ضوابط محلی و الزامات ایمنی پروژه مطابقت داشته باشد.

برای آشنایی بیشتر با برندهای اعلام حریق ایرانی و بررسی ویژگی‌های آن‌ها، پیشنهاد می‌کنیم مقاله بهترین برند اعلام حریق ایرانی در کیوپیکت را مطالعه کنید.

استانداردهای سیستم اعلام حریق

برای اینکه سیستم اعلام حریق به‌درستی کار کند، طراحی، نصب و نگهداری آن باید طبق استانداردهای معتبر انجام شود. این استانداردها مشخص می‌کنند چه تجهیزاتی باید استفاده شوند، چگونه نصب شوند و چطور عملکرد آن‌ها بررسی شود.

مهم‌ترین استانداردهای سیستم اعلام حریق عبارت‌اند از:

  •  NFPA 72: استاندارد انجمن ملی حفاظت از آتش آمریکا که نحوه طراحی، نصب، آزمایش و نگهداری سیستم‌های اعلام حریق را مشخص می‌کند.
  •  BS 5839-1: استاندارد بریتانیا برای طراحی، نصب، راه‌اندازی و نگهداری سیستم‌های اعلام حریق در ساختمان‌های غیرمسکونی.
  • EN 54: مجموعه‌ای از استانداردهای اروپایی که ویژگی‌ها و الزامات فنی تجهیزات اعلام حریق را مشخص می‌کند.
  •  UL 864: استانداردی برای بررسی و تایید عملکرد پنل‌های کنترل و تجهیزات جانبی سیستم اعلام حریق.

استانداردهای مورد استفاده در ایران

طبق مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۵)، برای طراحی و نصب سیستم اعلام حریق باید از یکی از استانداردهای زیر استفاده شود:

  • استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۹۶۸۴
  • استاندارد NFPA 72
  • استاندارد BS EN 5839-1

همچنین بخش‌های برقی سیستم اعلام حریق باید با الزامات مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان هماهنگ باشند.

سیستم اعلام حریق ساختمان

برای ساختمان یا پروژه صنعتی چه سیستمی مناسب است؟

انتخاب سیستم اعلام حریق به ابعاد ساختمان، نوع کاربری و میزان خطر آتش‌سوزی بستگی دارد. برای ساختمان‌های کوچک، سیستم متعارف می‌تواند گزینه مناسبی باشد؛ اما در ساختمان‌های بزرگ، مراکز تجاری و برخی پروژه‌های صنعتی، سیستم آدرس‌پذیر به دلیل امکان شناسایی دقیق‌تر محل حریق و نظارت بهتر بر تجهیزات، انتخاب مناسب‌تری است. به صورت کلی در محیط‌های صنعتی، انتخاب تجهیزات باید با توجه به نوع مواد موجود، احتمال انفجار، شرایط دما و رطوبت، مواد قابل اشتعال و الزامات ایمنی فرایند انجام شود.

سیستم اعلام حریق در چه محیط‌هایی استفاده می‌شود؟

سیستم اعلام حریق در مکان‌هایی با شرایط عادی محیطی (عدم وجود مواد منفجره) که مساحت با طبقات زیادی دارند، استفاده می‌شود؛ مانند:

  • ساختمان‌های مسکونی
  • ادارات و مراکز دولتی
  • مراکز خرید
  • بیمارستان‌ها
  •  مراکز آموزشی
  • انبارها و سوله‌ها
  • اتاق‌های سرور

نحوه خرید تجهیزات سیستم اعلام حریق در سامانه کیوپیکت

پیدا کردن فروشندگان و تامین‌کنندگان معتبر، یکی از مهم‌ترین نکات هنگام خرید سیستم اعلام حریق است. در سامانه کیوپیکت می‌توانید محصولات و تأمین‌کنندگان تایید شده این حوزه را در یک بستر واحد بررسی و مقایسه کنید. برای دریافت قیمت نیز کافی است محصولات مورد نظر خود را به سبد خرید اضافه کرده و درخواست استعلام قیمت ثبت کنید. درخواست شما حداکثر طی ۲۴ ساعت بررسی می‌شود و فهرست قیمت‌های پیشنهادی تأمین‌کنندگان برای شما ارسال خواهد شد.

 

سؤالات متداول

۱. سیستم اعلام حریق چه وظیفه‌ای دارد؟

این سیستم نشانه‌های حریق را شناسایی می‌کند و با ارسال هشدار، افراد را از خطر مطلع می‌سازد.

۲. سیستم اعلام حریق از چه تجهیزاتی تشکیل شده است؟

پنل مرکزی، دتکتورها، شستی‌ها، آژیرها، فلاشرها، ماژول‌ها و منبع تغذیه از اجزای اصلی آن هستند.

۳. تفاوت سیستم متعارف و آدرس‌پذیر چیست؟

سیستم متعارف محل حریق را در محدوده یک زون مشخص می‌کند؛ اما در نوع آدرس‌پذیر امکان شناسایی محل دقیق تجهیزات وجود دارد.

۴. آیا سیستم اعلام حریق می‌تواند به سیستم اطفای حریق متصل شود؟

بله. در صورت پیش‌بینی در طراحی و وجود تجهیزات سازگار، پنل می‌تواند فرمان فعال‌سازی سامانه اطفا را صادر کند.

۵. آیا نگهداری دوره‌ای سیستم اعلام حریق ضروری است؟

بله. بازرسی، آزمایش دوره‌ای و رفع نقص تجهیزات برای اطمینان از عملکرد صحیح سیستم اهمیت دارد.

نظرات کاربران

0 دیدگاه

هنوز نظری برای این مقاله ثبت نشده است.

اولین نفری باشید که برای این مقاله نظر می‌دهید.