logo
کیوپیکتاخبار و مقالاتاصول زون بندی اعلام حریق

اصول زون بندی اعلام حریق

اعلام حریق
What Is Fire Zoning?
avatar

الهه کمالی

۲۶ آبان ۱۴۰۵

زون‌بندی اعلام حریق (Fire Alarm Zoning) یکی از اصول مهم در طراحی و اجرای سیستم‌های اعلام حریق است که طی آن ساختمان به نواحی حفاظتی مشخصی تقسیم می‌شود تا محل وقوع حریق یا فعال شدن تجهیزات هشداردهنده سریع‌تر شناسایی شود. زون‌بندی صحیح علاوه بر تسهیل شناسایی محل حریق، به مدیریت بهتر عملیات تخلیه و واکنش اضطراری کمک می‌کند. در این مقاله از کیوپیکت، با مفهوم زون‌بندی اعلام حریق، نحوه تقسیم‌بندی ساختمان و اصول مهم طراحی زون‌ها آشنا می‌شوید. 

زون بندی اعلام حریق چیست؟

زون بندی اعلام حریق به فرایند تقسیم ساختمان یا فضای تحت حفاظت به محدوده‌های مشخص گفته می‌شود که در هر محدوده، تجهیزات تشخیص حریق و هشدار دهنده بر اساس ساختار طراحی سیستم گروه‌بندی می‌شوند. هدف اصلی این تقسیم‌بندی، شناسایی سریع محل وقوع حریق، نمایش مستقل هشدار در پنل مرکزی و تسهیل واکنش نیروهای مسئول است. بر اساس استاندارد EN 54-2، هر زون می‌تواند شامل یک یا چند دتکتور یا شستی اعلام حریق باشد که در یک محدوده جغرافیایی مشخص نصب شده‌اند. بنابراین، زون‌بندی صرفاً به تقسیم تجهیزات یا مسیرهای سیم‌کشی محدود نمی‌شود، بلکه ساختاری برای مدیریت، نمایش و پیگیری هشدارهای حریق ایجاد می‌کند.

برای آشنایی بیشتر با سامانه‌های ایمنی، پیشنهاد می‌کنیم مقاله سیستم اعلام حریق چیست را مطالعه کنید.

زون بندی اعلام حریق

تفاوت زون کشف، زون هشدار و بخش مقاوم در برابر حریق

زون کشف حریق (Detection Zone)، زون هشدار (Alarm Zone) و و بخش مقاوم در برابر حریق (Fire Compartment) دو مفهوم متفاوت هستند. بخش مقاوم در برابر حریق برای جلوگیری از گسترش آتش و دود ایجاد می‌شود، اما زون کشف برای مشخص کردن محل تقریبی هشدار در ساختمان است .همچنین زون کشف و زون هشدار همیشه یکی نیستند؛ ممکن است با فعال شدن دتکتورهای چند زون، آژیرها و فلاشرهای یک محدوده مشخص به صدا درآیند یا فعال شوند. زون‌بندی آتش‌نشانی نیز به تقسیم‌بندی مناطق برای مشخص کردن محل حادثه و سازمان‌دهی عملیات نیروهای آتش‌نشانی اشاره دارد.

مفهومتعریف ساده
زون کشف حریق (Detection Zone)بخشی از ساختمان که دتکتورها و شستی‌های مشخصی در آن قرار دارند. پنل محل هشدار را بر اساس این زون مشخص می‌کند.
زون هشدار (Alarm Zone)محدوده‌ای که تجهیزات هشداردهنده، مانند آژیرها و فلاشرها، در آن فعال می‌شوند یا پیام تخلیه برای آن ارسال می‌شود.
بخش مقاوم در برابر حریق (Fire Compartment)بخشی از ساختمان که با دیوار، کف، سقف و درهای مقاوم در برابر حریق از قسمت‌های دیگر جدا شده تا از گسترش آتش و دود جلوگیری کند.
زون اسپرینکلر (Sprinkler Zone)بخشی از شبکه اسپرینکلر که با توجه به لوله‌کشی، شیرهای کنترلی و تجهیزات نظارتی مشخص می‌شود.

کاربرد زون بندی اعلام حریق 

زون‌بندی به شناسایی محل هشدار و مدیریت بهتر سیستم اعلام حریق کمک می‌کند. مهم‌ترین کاربردهای آن عبارت‌اند از:

  • شناسایی محل حریق: پنل مشخص می‌کند هشدار از کدام زون دریافت شده تا محل احتمالی حادثه سریع‌تر بررسی شود.
  • تسریع واکنش نیروهای آتش‌نشانی: مشخص بودن محدوده هشدار به نیروهای امدادی کمک می‌کند محل حادثه را راحت‌تر پیدا کنند.
  • مدیریت هشدار و تخلیه: در ساختمان‌های بزرگ، زون‌بندی به اجرای برنامه‌های هشدار و تخلیه مرحله‌ای کمک می‌کند.
  • عیب‌یابی و نگهداری: هنگام بروز خطا یا هشدار ناخواسته، محدوده بررسی تجهیزات مشخص‌تر می‌شود.
  • توسعه سیستم: زون‌بندی منظم، اضافه کردن تجهیزات و ایجاد تغییرات در سیستم را آسان‌تر می‌کند.

نحوه زون‌بندی سیستم اعلام حریق چگونه انجام می‌شود؟

زون‌بندی سیستم اعلام حریق بر اساس نقشه ساختمان، نوع کاربری فضاها و الزامات طراحی انجام می‌شود. مراحل اصلی آن عبارت‌اند از:

۱. بررسی نقشه و شرایط ساختمان

ابتدا تعداد طبقات، مساحت هر طبقه، راهروها، راه‌پله‌ها، شفت‌ها و فضاهایی با کاربری یا خطر متفاوت بررسی می‌شوند. دیوارها و درهای مقاوم در برابر حریق نیز می‌توانند در تعیین محدوده زون‌ها تأثیر داشته باشند.

۲. مشخص کردن محدوده زون‌ها

با توجه به مساحت ساختمان، تعداد طبقات و ضوابط طراحی، محدوده هر زون تعیین می‌شود. هر طبقه الزاماً یک زون نیست؛ ممکن است یک طبقه بزرگ به چند زون تقسیم شود.

۳. تعیین تجهیزات هر زون

در این مرحله مشخص می‌شود هر دتکتور و شستی به کدام زون تعلق دارد. همچنین باید سازگاری تجهیزات با پنل و ظرفیت مدار یا لوپ بررسی شود.

۴. شماره‌گذاری و نام‌گذاری زون‌ها

برای شناسایی آسان‌تر، هر زون باید شماره و نام مشخصی داشته باشد. برای مثال:

شماره زونمحدوده نمونه
Z1طبقه همکف، بخش شرقی
Z2طبقه همکف، بخش غربی
Z3طبقه اول، بخش اداری
Z4راه‌پله و فضای عمودی، در صورت نیاز

این جدول فقط یک نمونه از نحوه نام‌گذاری زون‌هاست و الگوی ثابتی برای تمام ساختمان‌ها محسوب نمی‌شود.

۵. ثبت اطلاعات در پنل و نقشه اجرایی

در مرحله آخر، زون‌ها در پنل اعلام حریق یا نرم‌افزار آن تعریف می‌شوند. شماره تجهیزات و محدوده هر زون نیز باید با نقشه اجرایی مطابقت داشته باشد تا هنگام بروز هشدار، محل تقریبی آن به‌درستی مشخص شود. این اطلاعات در نقشه نهایی و مدارک تحویل پروژه ثبت می‌شوند.

ضوابط و استانداردهای زون بندی اعلام حریق

ضوابط زون‌بندی بر اساس مقررات ملی ساختمان، استانداردهای بین‌المللی و دستورالعمل سازمان آتش‌نشانی هر شهر تعیین می‌شوند. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:

۱. مبحث سوم مقررات ملی ساختمان ایران

طبق ویرایش سوم مبحث سوم (۱۳۹۵)، هر طبقه باید به‌عنوان یک منطقه مستقل در نظر گرفته شود. همچنین حداکثر مساحت هر زون ۲۰۰۰ مترمربع و محدودیت ابعاد آن ۶۰ متر در هر جهت مطرح شده است.

۲. استاندارد BS 5839-1:2025

این استاندارد برای زون‌های کشف حریق، معمولاً حداکثر مساحت ۲۰۰۰ مترمربع و محدوده یک طبقه را در نظر می‌گیرد. راه‌پله‌ها و چاه آسانسورها نیز ممکن است به زون جداگانه نیاز داشته باشند. فاصله جست‌وجو برای یافتن محل حریق نیز از معیارهای مهم این استاندارد است.

۳. دستورالعمل‌های سازمان آتش‌نشانی

برخی سازمان‌های آتش‌نشانی ضوابط محلی دارند. برای مثال، در دستورالعمل مشهد سال ۱۴۰۲، حداکثر مساحت زون متعارف ۲۰۰۰ مترمربع و سطح پوشش لوپ آدرس‌پذیر ۱۰۰۰ مترمربع تعیین شده است. این اعداد فقط در دستورالعمل همان شهر معتبر هستند و برای سایر شهرها لزوماً کاربرد ندارند.

۴. استانداردهای EN 54-2 و NFPA 72

استاندارد EN 54-2 الزامات پنل کنترل و نمایش وضعیت سیستم اعلام حریق را مشخص می‌کند. NFPA 72 نیز به طراحی، نصب و عملکرد سیستم‌های اعلام و سیگنالینگ حریق می‌پردازد. برای تعیین محدودیت‌های دقیق زون باید نسخه و بند مرتبط هر استاندارد بررسی شود.

نکته: اعداد مربوط به مساحت و ابعاد زون در همه استانداردها یکسان نیستند. بنابراین، طراحی نهایی باید بر اساس مقررات لازم‌الاجرا، دستورالعمل آتش‌نشانی محل پروژه و شرایط ساختمان انجام شود.

زون‌بندی اعلام حریق

تفاوت زون بندی در سیستم متعارف و آدرس‌پذیر 

در سیستم اعلام حریق متعارف، دتکتورها و شستی‌ها به مدارهای مشخصی متصل می‌شوند. اگر یکی از تجهیزات فعال شود، پنل فقط زونی را که هشدار از آن دریافت شده نمایش می‌دهد و نمی‌تواند تجهیز فعال‌شده را به‌صورت جداگانه مشخص کند. در سیستم آدرس‌پذیر، تمام تجهیزات یک آدرس اختصاصی دارند؛ بنابراین پنل می‌تواند مشخص کند کدام دتکتور یا شستی فعال شده است. همچنین می‌توان تجهیزات را بر اساس محل قرارگیری در زون‌های نرم‌افزاری گروه‌بندی کرد. 

جزئیات بیشتر در خصوص این دو سیستم را می‌توانید در مقاله تفاوت سیستم اعلام حریق متعارف و آدرس پذیر بخوانید.

ویژگیسیستم متعارفسیستم آدرس‌پذیر
ساختار ارتباطیمدارهای زونلوپ یا مدار ارتباطی
شناسایی محل هشداردر حد زونبا آدرس اختصاصی تجهیز
نوع زون‌بندیمعمولاً فیزیکی و وابسته به سیم‌کشیمعمولاً نرم‌افزاری
ظرفیت سیستموابسته به تعداد مدارها و ظرفیت پنلوابسته به تعداد لوپ‌ها، آدرس‌ها و قابلیت پنل

نکته: در سیستم آدرس‌پذیر نیز زون‌بندی حذف نمی‌شود. هر تجهیز آدرس مخصوص خود را دارد و می‌توان چند تجهیز را در یک زون نرم‌افزاری قرار داد. همچنین زون نرم‌افزاری با لوپ آدرس‌پذیر تفاوت دارد.

نقشه زون‌بندی اعلام حریق چیست؟

نقشه زون‌بندی، پلان ساختمان است که محل و شماره هر زون اعلام حریق را مشخص می‌کند. این نقشه به اپراتور پنل و نیروهای آتش‌نشانی کمک می‌کند محدوده‌ای را که هشدار از آن دریافت شده، سریع‌تر پیدا کنند.

این نقشه باید ساده، خوانا و به‌روز باشد و موارد زیر را نشان دهد:

  • شماره و محدوده هر زون
  • نقشه طبقات و مسیرهای دسترسی
  • ورودی‌ها، راه‌پله‌ها و شفت‌ها
  • راهنمای علائم و رنگ‌ها

طبق راهنمای انجمن صنعت حریق بریتانیا (FIA)، نقشه باید در کنار پنل اعلام حریق نصب شود و جهت آن با موقعیت فردی که روبه‌روی پنل ایستاده، هماهنگ باشد. همچنین هر زمان در ساختمان یا محدوده زون‌ها تغییری ایجاد شود، نقشه باید به‌روزرسانی شود.

زون‌بندی اعلام حریق

اشتباهات رایج در زون بندی سیستم اعلام حریق

برخی اشتباهات باعث می‌شوند محل هشدار به‌درستی مشخص نشود و مدیریت سیستم دشوارتر شود؛ مانند:

  • یکی دانستن زون کشف حریق با بخش مقاوم در برابر آتش
  • در نظر گرفتن یک زون برای هر طبقه، بدون توجه به مساحت آن
  • استفاده از قوانین زون‌بندی اعلام حریق برای شبکه اسپرینکلر
  • در نظر گرفتن تعداد یکسان دتکتور برای همه پنل‌ها
  • اشتباه گرفتن لوپ آدرس‌پذیر با زون نرم‌افزاری
  • تقسیم دتکتورها فقط بر اساس تعداد، بدون توجه به نقشه ساختمان
  • به‌روزرسانی نکردن نقشه زون‌ها پس از تغییرات ساختمان یا سیستم

زون بندی و خرید سیستم اعلام حریق در کیوپیکت

زون‌بندی صحیح اعلام حریق نقش مهمی در شناسایی سریع محل وقوع حادثه، مدیریت هشدارها و تسهیل عملیات تخلیه و اطفای حریق دارد. طراحی زون‌ها باید با توجه به ضوابط مقررات ملی ساختمان، استانداردهای مرتبط، نوع کاربری و ساختار فضاهای تحت حفاظت انجام شود. کیوپیکت به‌عنوان سامانه تخصصی استعلام قیمت تجهیزات ایمنی و آتش‌نشانی، امکان بررسی محصولات و تأمین‌کنندگان مختلف را فراهم کرده است. برای خرید سیستم اعلام حریق می‌توانید تجهیزات مورد نیاز پروژه را انتخاب کرده، مشخصات فنی و پیشنهادهای فروشندگان را بررسی و درخواست استعلام قیمت خود را ثبت کنید. 

 

سوالات متداول

۱. زون‌بندی اعلام حریق چیست؟

زون‌بندی یعنی تقسیم ساختمان به بخش‌های مشخص تا پنل بتواند محل تقریبی هشدار دریافتی از دتکتورها یا شستی‌ها را نشان دهد.

۲. هر ساختمان به چند زون اعلام حریق نیاز دارد؟

تعداد زون‌ها به مساحت ساختمان، تعداد طبقات، شکل فضاها، نوع کاربری و ضوابط طراحی بستگی دارد. بنابراین تعداد زون‌ها در همه ساختمان‌ها یکسان نیست.

۳. حداکثر مساحت هر زون اعلام حریق چقدر است؟

در مبحث سوم مقررات ملی ساختمان ایران، حداکثر مساحت ۲۰۰۰ مترمربع برای هر زون کشف حریق مطرح شده است. البته باید سایر ضوابط و مقررات محل پروژه نیز بررسی شوند.

۴. حداکثر تعداد دتکتور در هر زون چقدر است؟

تعداد دتکتورها به نوع پنل و محدودیت‌های سازنده بستگی دارد. عدد ۳۲ در استاندارد EN 54-2 مطرح شده، اما نمی‌توان آن را برای همه پنل‌ها یکسان در نظر گرفت.

۵. تفاوت زون و لوپ در سیستم آدرس‌پذیر چیست؟

لوپ مسیر ارتباط دتکتورها و سایر تجهیزات با پنل است؛ اما زون نرم‌افزاری گروهی از تجهیزات است که برای مدیریت آسان‌تر در یک محدوده قرار می‌گیرند.

۶. آیا در سیستم آدرس‌پذیر هم زون‌بندی لازم است؟

بله. هرچند هر تجهیز آدرس مخصوص خود را دارد، زون‌بندی به دسته‌بندی تجهیزات و مشخص شدن محدوده هشدار در پنل کمک می‌کند.

۷. آیا زون‌بندی اسپرینکلر با زون‌بندی اعلام حریق یکسان است؟

خیر. زون اعلام حریق برای مشخص کردن محدوده هشدار استفاده می‌شود؛ اما زون اسپرینکلر بر اساس بخش‌های مختلف شبکه لوله‌کشی، شیرهای کنترلی و تجهیزات نظارتی سیستم اطفا تعیین می‌شود.

نظرات کاربران

0 دیدگاه

هنوز نظری برای این مقاله ثبت نشده است.

اولین نفری باشید که برای این مقاله نظر می‌دهید.