انواع دتکتورهای اعلام حریق

دتکتورهای اعلام حریق یکی از تجهیزات کلیدی در سیستم اعلام حریق هستند که وظیفه پایش مداوم و کنترل وضعیت محیط را برعهده دارند. هرکدام از انواع این تجهیزات، محیط را براساس نشانه‌های اختصاصی بررسی و ارزیابی می‌کند؛ این نشانه‌های می‌تواند دود، حرارت، شعله و... باشد. بنابراین در این مقاله از کیوپیکت قصد داریم تا با انواع و نحوه عملکرد دتکتورهای اعلام حریق آشنا شویم.

دتکتور چیست؟

دتکتور اعلام حریق (detector) با عنوان فارسی حسگر یا آشکارساز، دستگاهی‌ست که تغییرات یک کمیت خاص را تشخیص می‌دهد. به طور کلی وظیفه دتکتورها تشخیص سریع حریق از طریق علائم اولیه بوده تا از گسترش آن جلوگیری شود و آسیب‌های جانی و مالی به حداقل برسند. علائم حریق معمولا شامل دود یا کربن دی‌اکسید در محیط، افزایش دما، وجود گاز و شعله‌های حریق است. 

علاوه بر آن، دتکتورهای اعلام حریق تنها برای تشخیص علائم آتش‌سوزی استفاده نمی‌شوند؛ در مکان‌هایی که احتمال وجود گازهای سمی بدون بو و رنگ (مانند CO) یا گازهای قابل انفجار وجود دارد، از دتکتورهای مخصوص برای شناسایی این عوامل استفاده می‌کنند. 

انواع دتکتورهای اعلام حریق کدام است؟

هنگام انتخاب دتکتور، بهتر است بدانیم که تفاوت دتکتورهای اعلام حریق در چیست و چه کاربرد و مزایایی نسبت به یکدیگر دارند. به صورت کلی انواع دتکتور اعلام حریق شامل موارد زیر می‌شود:

• دتکتور دودی (Smoke Detector)
• دتکتور حرارتی (Heat Detector)
• دتکتور شعله‌ای (Flame Detector)
• دتکتور گازی (Gas Detector)
• دتکتور ترکیبی (Multi Sensor Detector)
• دتکتور خطی دودی یا بیم دتکتور (Beam Smoke Detector)
• دتکتور دودی مکشی (Aspirating Smoke Detector – ASD)

در ادامه درباره انواع مختلف این تجهیزات به صورت کامل توضیح می‌دهیم.

دتکتور دودی (Smoke Detector)

دتکتورهای دودی یکی از رایج‌ترین تجهیزات در سیستم‌های اعلام حریق هستند که وظیفه‌شان تشخیص ذرات دود ناشی از احتراق در مراحل اولیه آتش‌سوزی‌ست. از نظر فناوری تشخیص دود، این دتکتورها عمدتا به دو نوع اصلی تقسیم می‌شوند:

1. یونیزاسیون 
2. فتوالکتریک (اپتیکال) 

در نوع یونیزاسیون، از مقدار بسیار کمی ماده رادیواکتیو برای یونیزه کردن هوای داخل محفظه استفاده می‌شود. ورود دود به محفظه باعث کاهش جریان الکتریکی میان الکترودها شده و سیستم این تغییر را به عنوان نشانه آتش‌سوزی تشخیص می‌دهد. در مقابل نوع اپتیکال یا فتوالکتریک، یک منبع نور (مانند LED مادون قرمز) و یک سنسور نوری در داخل محفظه قرار دارند. در حالت عادی نور مستقیما به سنسور نمی‌رسد، اما با ورود ذرات دود، نور پراکنده شده و به سنسور برخورد می‌کند که این مسئله باعث فعال شدن آلارم می‌شود.

دتکتورهای دودی بیشتر در فضاهای اداری، مسکونی، هتل‌ها، بیمارستان‌ها، مراکز آموزشی و فضاهای عمومی نصب می‌شوند. 

دتکتور حرارتی (Heat Detector)

دتکتور حرارتی نوعی آشکارساز است که افزایش دمای محیط را به عنوان نشانه‌ای از آتش‌سوزی تشخیص می‌دهد. این دتکتورها نسبت به دتکتورهای دودی حساسیت کمتری دارند، اما در محیط‌هایی که وجود دود یا بخار طبیعی‌ست و ممکن است باعث ایجاد هشدار اشتباه شود، گزینه بسیار مناسبی به شمار می‌روند. 

دتکتورهای حرارتی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: 

1. دتکتور دمای ثابت (Fixed Temperature) 
2. دتکتور افزایشی (Rate of Rise)

 در دتکتور دمای ثابت، وقتی دمای محیط به یک مقدار مشخص برسد (معمولا حدود ۵۷ یا ۶۸ درجه سانتی‌گراد)، دتکتور فعال شده و سیگنال هشدار ارسال می‌کند. در نوع افزایشی، دتکتور به سرعت افزایش دما حساس است؛ به این معنا که اگر دمای محیط در مدت کوتاهی به‌طور ناگهانی افزایش یابد، حتی اگر هنوز به دمای ثابت نرسیده باشد، سیستم فعال می‌شود. 

از دتکتورهای حرارتی بیشتر در فضاهایی مانند آشپزخانه‌ها، موتورخانه‌ها، پارکینگ‌ها، کارگاه‌های صنعتی و انبارها استفاده می‌شود. دلیل این انتخاب آن است که در چنین محیط‌هایی ممکن است دود، بخار یا گردوغبار به طور طبیعی وجود داشته باشد. مزیت مهم این دتکتورها مقاومت در برابر آلارم کاذب است، اما در مقابل نسبت به دتکتورهای دودی بازه زمانی تشخیص طولانی‌تری دارند.

دتکتور شعله (Flame Detector)

دتکتور شعله برای شناسایی مستقیم تابش نوری ناشی از شعله آتش طراحی شده است. در فرایند احتراق، شعله آتش انرژی الکترومغناطیسی در محدوده‌های خاصی از طیف نور مانند فرابنفش (UV) و مادون قرمز (IR) تولید می‌کند. دتکتورهای شعله با استفاده از سنسورهای مخصوص، این تابش‌ها را تشخیص داده و در صورت شناسایی الگوی مشخص شعله، هشدار صادر می‌کنند. انواع مختلفی از دتکتورهای شعله وجود دارد، از جمله:

• دتکتور فرابنفش (UV)
• دتکتور مادون قرمز (IR) 
• دتکتور ترکیبی UV/IR

 دتکتورهای UV بسیار سریع عمل می‌کنند اما ممکن است نسبت به منابع نور دیگر حساس باشند. دتکتورهای IR الگوی خاص شعله را تحلیل می‌کنند و مدل‌های ترکیبی برای کاهش آلارم کاذب و افزایش دقت طراحی شدند. این نوع دتکتورها بیشتر در محیط‌های صنعتی و پرخطر مانند پالایشگاه‌ها، انبارهای سوخت، صنایع پتروشیمی، سکوهای نفتی و خطوط انتقال گاز استفاده می‌شوند. 

دتکتور گاز (Gas Detector)

دتکتور گاز به جهت شناسایی گازهای خطرناک یا قابل اشتعال در محیط طراحی شده است. این دتکتورها قبل از آنکه شرایط به مرحله آتش‌سوزی یا انفجار برسد، با تشخیص نشت گاز هشدار می‌دهند و نقش مهمی در پیشگیری از حوادث دارند. این تجهیزات می‌توانند گازهای مختلفی، مانند گاز طبیعی (متان)، گاز مایع (LPG)، مونوکسید کربن (CO)، هیدروژن یا گازهای سمی صنعتی را شناسایی کنند. سنسورهای مورد استفاده در دتکتورهای گاز می‌توانند از نوع الکتروشیمیایی، نیمه‌رسانا یا کاتالیتیک باشند که هرکدام برای تشخیص نوع خاصی از گاز مناسب هستند.

این دتکتورها را می‌توان در موتورخانه‌ها، پارکینگ‌ها، آزمایشگاه‌ها، کارخانه‌ها، معادن، آشپزخانه‌های صنعتی و... نصب نمود. همچنین آن‌ها را اغلب همراه با سیستم تهویه نصب و یکپارچه‌سازی می‌شوند تا در صورت تشخیص گاز، اقدامات ایمنی به طور خودکار انجام شود.

دتکتور ترکیبی (Multi Sensor Detector)

دتکتورهای ترکیبی از چندین فناوری تشخیص به طور هم‌زمان استفاده می‌کنند و معمولا به صورت ترکیبی از سنسور دود، حرارت و گاهی گاز CO هستند. هدف از این طراحی، افزایش دقت تشخیص و کاهش احتمال آلارم کاذب است.

در این دتکتورها، یک پردازنده داخلی داده‌های دریافت شده از سنسورهای مختلف را تحلیل می‌کند. اگر الگوی داده‌ها با شرایط واقعی آتش‌سوزی مطابقت داشته باشد، آلارم فعال می‌شود. این تحلیل هوشمندانه باعث می‌شود که دتکتور بتواند تفاوت بین دود ناشی از آتش و عوامل غیر خطرزا مانند بخار یا گردوغبار را بهتر تشخیص دهد. از این تجهیزات در برج‌ها، فرودگاه‌ها، مراکز داده، بیمارستان‌ها و... می‌توان استفاده کرد.

دتکتور خطی دودی یا بیم دتکتور (Beam Smoke Detector)

دتکتور بیم، نوعی دتکتور دودی‌ست که برای فضاهای بسیار بزرگ طراحی شده است. در این سیستم یک فرستنده نور مادون قرمز و یک گیرنده در فاصله‌ای نسبتا زیاد از یکدیگر نصب شده و پرتو نور به صورت مستقیم از فرستنده به گیرنده ارسال می‌شود.

در شرایط عادی، گیرنده مقدار مشخصی از نور را دریافت می‌کند؛ اگر دود در مسیر پرتو قرار گیرد، شدت نور دریافتی کاهش می‌یابد و هنگامی که این کاهش از حد تعیین شده بیشتر شود، سیستم آن را به عنوان نشانه آتش‌سوزی تشخیص داده و آلارم فعال می‌شود.

این نوع دتکتورها برای فضاهایی با سقف بسیار بلند یا مساحت زیاد مانند انبارهای بزرگ، سالن‌های صنعتی، سالن‌های ورزشی و... مناسب هستند.

دتکتور دودی مکشی (Aspirating Smoke Detector)

دتکتور دودی مکشی یکی از پیشرفته‌ترین انواع دتکتورهای دود در سیستم‌های اعلام حریق بوده که برای تشخیص دود از کل محیط اطراف طراحی شده است. در این سیستم، یک واحد مرکزی از طریق شبکه‌ای از لوله‌های باریک، به طور مداوم از هوای محیط نمونه‌برداری می‌کند. هوای وارد شده به داخل دستگاه هدایت شده و توسط سنسورهای بسیار حساس مورد بررسی قرار می‌گیرد تا وجود ذرات دود شناسایی شود.

این نوع دتکتور در فضاهایی استفاده می‌شود که واکنش سریع اهمیت زیادی دارد یا شرایط محیطی استفاده از دتکتورهای معمولی را دشوار می‌کند. از جمله کاربردهای رایج آن می‌توان به مراکز داده (Data Center)، اتاق‌های سرور، اتاق‌های کنترل صنعتی، موزه‌ها، آرشیوها، کتابخانه‌ها و فضاهای دارای تجهیزات الکترونیکی حساس اشاره کرد.

کلام آخر

سامانه تخصصی کیوپیکت با ارائه کامل‌ترین اطلاعات و راهنمای خرید انواع دتکتورهای اعلام حریق، شما را در انتخاب بهترین محصولات همیاری می‌کند. جهت خرید انواع دتکتور اعلام حریق به دسته‌بندی‌های موجود در سامانه مراجعه فرمایید.