ضوابط نصب اجزای سیستم اعلام حریق

افزایش نیاز روزافزون صنایع و ساختمان‌ها به مبحث ایمنی و سیستم‌های اعلام حریق، باعث شده است تا امروزه نصب و اجرای این سیستم‌ها به الزامی قانونی تبدیل شوند. در ادامه این مطلب از کیوپیکت، قرار است صفر تا صد قوانین و ضوابط نصب اجزای سیستم اعلام حریق را توضیح دهیم.

الزامات و ضوابط نصب اجزای سیستم اعلام حریق شامل چه مواردی‌ست؟

ضوابط نصب اجزای سیستم اعلام حریق مجموعه‌ای از استانداردها و الزامات فنی هستند که برای اطمینان از تشخیص سریع حریق، اعلام به‌موقع خطر و عملکرد صحیح سیستم در شرایط اضطراری رعایت می‌شوند. لازم به ذکر است که این ضوابط بر اساس استانداردهایی مانند NFPA، BSI و مقررات ملی ساختمان تدوین شده‌اند. برای دستیابی به قوانین و ضوابط کامل نصب اجزای سیستم اعلام حریق، باید به سایت سازمان آتش نشانی شهر خود مراجعه کرده و دفترچه الزامات را دانلود نمایید؛ اما ما نیز در ادامه به قوانین و الزامات کلی اشاره می‌کنیم.

ضوابط نصب دتکتور دودی 

دتکتور دودی برای تشخیص ذرات دود معلق در هوا طراحی شده و معمولا در فضاهای اداری، مسکونی، آموزشی و تجاری استفاده می‌شود. این دتکتورها به دلیل سرعت بالای تشخیص، یکی از رایج‌ترین تجهیزات اعلام حریق هستند.

ضوابط نصب دتکتورهای دودی عبارتند از:

• باید مستقیما روی سقف نصب شوند؛ زیرا دود در اثر گرما به سمت بالا حرکت می‌کند.
• حداقل فاصله از دیوار باید 50 سانتی‌متر باشد تا در ناحیه هوای مرده قرار نگیرند.
• در صورت ضرورت نصب دتکتور بر دیوار، فاصله از سقف باید بین 10 تا 30 سانتی‌متر باشد.
• فاصله بین دو دتکتور نباید از 9 تا 10 متر بیشتر شود.
• فاصله آن‌ها در راهروها باید حداکثر 15 متر در نظر گرفته ‌شود.
• نباید در فاصله کمتر از 1 متر از دریچه‌های تهویه، کولر یا فن نصب شوند.
• در سقف‌های شیب‌دار باید نزدیک خط‌الرأس سقف نصب شوند.
• در فضاهای دارای بخار، گردوغبار یا دود طبیعی نصب نشوند.

ضوابط نصب دتکتور دودی خطی (بیم دتکتور)

دتکتورهای بیم با ارسال و دریافت پرتو مادون‌قرمز، کاهش شدت نور ناشی از دود را تشخیص می‌دهند و برای فضاهای وسیع مناسب هستند. الزامات نصب آن‌ها به صورت زیر است:

• باید در ارتفاع بالا نصب شوند. 
• فاصله مناسب از سقف معمولا بین 30 تا 60 سانتی‌متر است. 
• فرستنده و گیرنده باید کاملا روبه‌روی هم قرار گیرند. 
• هیچ مانعی نباید در مسیر پرتو وجود داشته باشد. 
• لرزش سازه نباید باعث جابه‌جایی مسیر پرتو شود. 
• نباید در معرض نور مستقیم خورشید قرار گیرند. 
• لنزهای دتکتور باید به‌صورت دوره‌ای تمیز شوند. 
• برای فضاهای با ارتفاع بیش از  12 متر مناسب هستند.

الزامات نصب دتکتور حرارتی ثابت

این دتکتورها زمانی فعال می‌شوند که دمای محیط از حد مشخصی فراتر رود. ضوابط نصب دتکتورهای حرارتی ثابت عبارتند از:

• باید روی سقف و نزدیک مرکز فضا نصب شوند. 
• فاصله از دیوار باسد حداقل 50 سانتی‌متر باشد. 
• نباید نزدیک منابع گرمایی دائم مانند بخاری یا لوله بخار نصب شوند. 
• حداکثر فاصله بین دو دتکتور باید حدود 7 متر باشد. 
• نباید در محیط‌هایی با تغییرات دمای ناگهانی نصب شوند.

ضوابط نصب دتکتور حرارتی افزایشی (Rate of Rise)

این نوع دتکتورها برخلاف  مدل قبلی (دتکتور حرارتی ثابت)، نسبت به افزایش سریع دما حساس است.ضوابط نصب آن‌ها نیز به صورت زیر است:

• باید در سقف نصب شود. 
• از جریان هوای مستقیم دور باشند. 
• در محیط‌هایی که دما به‌طور طبیعی سریع تغییر می‌کند استفاده نشوند. 
• فاصله نصب مشابه دتکتور حرارتی ثابت رعایت شود. 

ضوابط نصب دتکتورهای شعله

دتکتورهای شعله برای تشخیص مستقیم تابش ناشی از شعله طراحی شده‌اند و بیشتر در محیط‌های صنعتی، انبارهای مواد اشتعال‌زا و فضاهای پرخطر مورد استفاده قرار می‌گیرند. این تجهیزات برخلاف دتکتورهای دود و حرارت، نیازمند دید مستقیم به محدوده تحت حفاظت هستند. در زمان نصب، باید زاویه دید دستگاه و محدوده پوشش آن به طور دقیق بررسی شود. وجود ستون، تجهیزات صنعتی، دیوار یا هر مانع فیزیکی می‌تواند عملکرد آن را مختل کند. همچنین نباید این دتکتورها در معرض منابع نوری شدید یا بازتاب‌های نوری قرار گیرند، زیرا امکان ایجاد خطا در تشخیص وجود دارد.

شرایط نصب شستی اعلام حریق

 شستی اعلام حریق برای فعال‌سازی دستی سیستم اعلام حریق توسط افراد حاضر در ساختمان استفاده می‌شود. این تجهیزات باید در نقاطی نصب شوند که در زمان حادثه در دسترس باشند. برخی از قوانین نصب شستی‌های اعلام حریق عبارتند از:

• شستی اعلام حریق باید در سمت دسترسی خروجی هر درب خروجی و در هر سطح از ساختمان قرار گیرد.
• شستی‌های اعلام حریق باید در امتداد مسیر دسترسی خروجی در فاصله حداکثر 200 فوتی (61 متر) از هر نقطه داخل مسیر تا نزدیکترین نقطه تماس دستی قرار گیرند.
• شستی‌ها باید بین 42 تا 48 اینچ (107 تا 122 سانتیمتر) بالاتر از کف قرار گرفته و برای افراد دارای معلولیت قابل دسترسی باشد.
• شستی های اعلام حریق باید در مناطقی قرار گیرند که برای ساکنین ساختمان به راحتی قابل دسترسی و قابل مشاهده باشد.
• شستی‌های اعلام حریق باید با علامت یا برچسبی که هدف و عملکرد آنها را مشخص می‌کند به‌وضوح مشخص شوند.
• علامت یا برچسب باید در فاصله 5 فوتی (1.5 متری) شستی اعلام حریق قرار گرفته و به راحتی قابل مشاهده و خوانا باشد.
• علامت یا برچسب باید الزامات آیین‌نامه یا استاندارد ساختمانی قابل اجرا را داشته باشد.

استاندارد نصب آژیر و فلاشر اعلام حریق

تجهیزات هشدار حریق باید به گونه‌ای قرار گیرند که برای ساکنین ساختمان به راحتی قابل مشاهده یا شنیدن باشند. الزامات نصب این تجهیزات شامل موارد زیر است:

• آژیر و فلاشر باید در هر اتاق یا قسمتی از ساختمان از جمله راهروها، راه‌پله‌ها و سایر قسمت‌های مشترک قرار گیرند.
• این تجهیزات باید روی سقف یا دیوار قرار گیرند و حداقل 6 اینچ (15 سانتیمتر) از هر دیوار یا سقف مجاور فاصله داشته باشند.
• این وسایل باید به گونه‌ای قرار گیرند که به طور یکنواخت در سرتاسر ساختمان پخش باشند و سطح صدا حداقل 15 دسی‌بل بالاتر از سطح صدای محیط باشد.
• سیستم‌های هشدار باید در مکانی نصب شوند که در معرض آسیب یا دستکاری قرار نگیرند.
• آژیر و فلاشر اعلام حریق باید در ارتفاعی بین 80 تا 96 اینچ (203 تا 244 سانتیمتر) از سطح زمین نصب شوند که به اندازه بالای دستگاه اندازه‌گیری می‌شود.

الزامات نصب کنترل پنل اعلام حریق

کنترل پنل، مرکز فرماندهی سیستم اعلام حریق است و تمام اطلاعات مربوط به وضعیت تجهیزات را نمایش می‌دهد. استاندارد NFPA 72، الزامات سخت‌گیرانه‌ای را برای نصب کنترل پنل اعلام حریق ارائه می‌دهد؛ این قوانین به صورت زیر است: 

• کنترل پنل اعلام حریق باید در مکانی باشد که در کنار در دسترس بودن، تنها در اختیار پرنسل مجاز قرار گیرد؛ مانند اتاق کنترل، لابی، یا سایر مناطق امن.
• کنترل پنل‌ها باید به گونه‌ای نصب شوند که در معرض لرزش، دمای شدید یا سایر عواملی که می‌تواند بر عملکرد آنها تأثیر بگذارد، قرار نگیرند.
• این تجهیزات باید به صورت بادوام و محکم در محل نصب خود، نصب شوند تا که اطمینان حاصل شود به طور ایمن در جای خود باقی می‌مانند.
• کنترل پنل‌ها باید در ارتفاعی بین 48 تا 60 اینچ (122 تا 152 سانتیمتر) از کف نصب شوند که تا مرکز پنل اندازه گیری می‌شود.

ضوابط کابل‌کشی سیستم اعلام حریق

کابل‌کشی ستون فقرات سیستم اعلام حریق است و نحوه اجرای آن مستقیما بر عملکرد سیستم اثر می‌گذارد. کابل‌کشی باید به صورت زیر باشد:

• باید از کابل‌های مقاوم در برابر حریق استفاده شود.
• مسیر کابل اعلام حریق از کابل برق باید جدا باشد.
• سیم‌ها و کابل‌ها باید از داکت یا لوله محافظ عبور کنند.
• تمامی کابل‌ها باید شماره‌گذاری و برچسب‌گذاری شده باشند.

ضوابط نصب باتری و منبع تغذیه

عملکرد سیستم اعلام حریق باید حتی در شرایط اضطراری و زمان قطعی برق نیز پایدار بماند؛ به همین دلیل تمام سیستم های اعلام حریق مجهز به منبع تغذیه اضطراری هستند. الزامات مربوط به منبع برق اضطراری عبارتند از:

• باتری باید ظرفیت کافی برای تامین برق سیستم در حالت آماده‌باش و آلارم را داشته باشد. 
• در محیط خشک و دارای تهویه مناسب نصب شود. 
• منبع باید به‌صورت دوره‌ای تست و بررسی شود. 
• باتری‌های پشتیبان باید در برابر افزایش دما و رطوبت محافظت شود.

الزامات تست و نگهداری سیستم اعلام حریق پس از نصب

رعایت ضوابط نصب، تنها نخستین گام در تضمین عملکرد صحیح سیستم اعلام حریق است و پس از نصب نیز باید برنامه‌ای منظم برای تست و نگهداری تجهیزات وجود داشته باشد. تمامی دتکتورها باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شوند تا از صحت عملکرد آن‌ها اطمینان حاصل شود. همچنین کنترل پنل باید از نظر نمایش صحیح وضعیت زون‌ها، ارسال هشدار و عملکرد صحیح مدارها کنترل شود.

باتری‌های پشتیبان نیز باید در بازه‌های زمانی مشخص تست شوند تا در زمان قطعی برق توان لازم برای پشتیبانی از سیستم را داشته باشند. تمیزکاری دوره‌ای دتکتورها، بازبینی کابل‌کشی، کنترل سلامت آژیرها و فلاشرها و ثبت نتایج بازدیدها در گزارش‌های سرویس، از دیگر الزامات مهم نگهداری سیستم اعلام حریق است. انجام این اقدامات به افزایش طول عمر تجهیزات، کاهش هشدارهای کاذب و تضمین آمادگی سیستم در شرایط اضطراری کمک می‌کند.

کلام آخر

در مجموع، رعایت ضوابط نصب اجزای سیستم اعلام حریق، شرط اصلی برای تشخیص سریع حوادث و جلوگیری از خسارت یا آسیب‌هاست. در کنار آن، برای اطمینان از عملکرد بهینه و ایمنی سیستم اعلام حریق، تجهیزات را باید از مراجع معتبر خریداری کرد. سامانه کیوپیکت با ارائه طیف گسترده‌ای از محصولات استاندارد و مطابق با آخرین ضوابط، بهترین گزینه‌ها را با توجه به نیاز شما ارائه می‌کند؛ برای مشاهده محصولات و دسترسی به برترین برندهای بازار 

اعلام حریق